GALLERĶ
MYNDIR
FERILL
SŻNINGAR
SKRIF

2017   

2016   

2015   

2014   

2013   

2012   

2011   

2010   

2009   

2008   

2007   

2006   

2005   

2004   

2003   

2002   

2001   

2000   

1999   

1998   

1997   

1996   

1995   

1994   

1993   

1992   

1991   

1990   

1989   

1988   

1987   

1986   

1985   

1984   

Öll įrin   

e-mail
Skķrni, haust 1994
Hannes Siguršsson

Fjalla-fjöllun

Ég er śti, stend eša sit į steini. Ég horfi ķ kringum mig į snjóndeildarhringinn, vķšįttuna, fjöllin. Sum standa nįlęgt, önnur fjęr. Ósjįlfrįtt fer hugurinn (sįlin) aš reika, kannski aš svķfa um. Ég fer śt ķ fjarlęgšina, śtķ eilķfšina žarsem fjöllin hafa órjśfandi kyrrš, žarsem žau eru hętt aš vera fjöll, žau eru loftkennd. Ég fer inn ķ žau, ķ gegnum žau. Žaš sem bżr ķ fjallinu er lķka fyrir utan žaš og ķ kyrršinni er lķka ógn og drungi. Ķ loftinu rśmast allar hugsanir heimsins. (Georg Gušni: śr skissubók, dagsett 8. janśar 1989.)

Sķšan listaakademķan var og hét hefur landslagiš rokiš upp og nišur vinsęldalistann og hefur fengiš margvķslegar merkingar. Žannig yfirgnęfši ķslenska landslagsmįlverkiš, sem einkenndist ķ upphafi af undarlegum sambręšingi akademķsks raunsęis, rómantķkur og žjóšlegra kennda, mestalla ašra myndlist ķ landinu frį aldamótum og framundir lok sķšari heimstyršjaldar, žegar žaš umbreyttist ķ abstrakt-śtgįfu į sjįlfu sér og vék aš lokum fyrir fjölbreyttari višfangsefnum. Eftir aš ,,konseptiš” hélt innreiš sķna meš tilkomu Sśm įttu myndlżsingar į ,,Hver į sér fegra föšurland” litlu fylgi aš fagna. Mörgum fannst landslagsmįlun bśa yfir (hęttulega) stašnašri hugmyndafręši og vera hįlfvegis fyrir nešan sķna viršingu, sérstaklega mešlinum yngri kynslóšarinnar. Nś žegar viš viršumst standa frammi fyrir vistfręšilegri tortķmingu hefur nįttśran öšlast aškallandi žżšingu. Uppśr mišjum sķšasta įratug fóru listamenn ķ Evrópu og Bandarķkjunum aftur aš gefa henni meiri gaum, en śtfrį nokkuš mismunandi forsendum. Į Ķslandi, lķktog annars stašar į Noršurlöndunum žarsem umhverfisspjöll af völdum mengunar eru ennžį hverfandi, hefur aukinn klofningur milli borgar og sveitar leitt til löngunar aš gręša saman sorfin tengsl, yfirleitt meš (ómešvitašri) endurmeltingu į arfleiš fyrirrennaranna. Ķ erlendum stórborgum, žarsem sżndarveruleikinn er kominn į hęrra stig, hefur firringar-fišringurinn og tregablandinn söknušur eftir móšur nįttśru aftur į móti vikiš fyrir hagnżtari afstöšu til landsins. Bandarķskum listamönnum er til dęmis tamt aš einblķna į yfirvofandi eyšileggingu lķfrķkisins, sem veldur svipušum ótta og atómsprengjan gerši į dögum Kaldastrķšsins og beyta gjarnan nżjustu tękni og vķsindum (tölvuvęddum innsetningum, textušum ljósmyndum, ,,techno-sublime”, ,,eco-agitprop”) til aš koma umheggju sinni į framfęri og hrista upp ķ įhorfendum. Mįlstašurinn er vafalaust góšur. En slķkar sjónręnar umvandanir ķ žįgu nįttśruverndar eiga žaš hinsvegar til aš fletja śt innihaldiš svo verkin virka oft sem lķtiš annaš en umbśšir utan um bošskapinn. Georg Gušni (Haukson, f. 1961) įtti hvaš stęrstan žįtt ķ aš blįsa nżju lķfi ķ ķslensku landslagshefšina. Žaš eru lķka fįir ķslenskir listamenn sem jafn hreinręktaš hefur veriš apaš eftir, ef ekki ,,grįblįtt” įfram ķ lit og formi žį stemningu og yfirbragši, enda eru mįlverk hans villandi fljótmelt ķ einfaldleika sķnum. Myndlist Gušna snżst žó ekki eins mikiš um landslagiš sem slķkt og um žekkingarfręšilegt samband okkar viš umhverfiš, hvernig viš erum samofin žvķ, og ķ henni er tvķhyggjunni varpaš fyrir róša. Mįlverkin styšja žvķ ekki hina hefšbundnu skiptingu ķ lķkama og sinni, nįttśru og menningu, heldur er ķ žeim żjaš aš žeirri hugmynd aš ,,andi” jafngildi efni. Žetta er hvorki tilbrigši viš ,,drauginn ķ vélinni” né žaš įlit aš allt megi skoša sem innantómt sprikl efnafręšilegra öreinda. Spurningin snertir samspil mótķfs og mįlverks viš vilja listamannsins ķ dansi skilningarvitanna. Viš fyrstu sżn mętti įlykta aš myndir Gušna vęru bundnar viš einhvers konar mķnimalķskan formalisma. Svo er ekki. Hann er aš glķma viš andstęša póla listręnnar sköpunar og leitast viš aš brśa žį: hiš geometrķska (vitsmunalegt, rökręnt, vélręnt, venslaš, afmarkaš) og malerķska (tilfinningalegt, draumkennt, lķfręnt, sundurlaust, fljótandi). List hans byggist į nįkvęmum athugunum į fyrirbrigšum nįttśrunnar - hann gerir sér tķšar feršir um öręfi og sveitir ķ fjallatrukknum sķnum til aš upplifa hana fyrirvaralaust - og er žessvegna ķ grundvallaratrišum ,,empķrķsk”. Formręnt śtlit verkanna stafar meš öšrum oršum ekki sķšur af ,,raunverulegum” eigendum landslagsins en stķlvali. Sem dęmi notaši hann ķ byrjun stundum stefnu pensilfaranna til aš greina į milli forms og birtuskila. En smįm saman žróušust strokurnar śr órólegu fįlmi yfir ķ fķngert hnitakerfi einsog sjį mį ķ ,,Mynd Skķrnis” aš žessu sinni, Ónefndri 1992 nr. VII , og viš munum fara betur ķ saumana į sķšar, žvķ til aš skilja ,,hvert hann er aš fara” er naušsinlegt aš vita hvaš į undan er gengiš. Strax ķ upphafi ferils sķns beindi Gušni sjónum sķnum aš stökum fjöllum, vanalega umkringdum eyšilegu landlęmi, nįlgašist žau hęgt og sķgandi og lżsti žeim į sķfellt einfaldari og almennari hįtt. Fyrir honum vakir aš snśa landslaginu yfir ķ mįlningu svo aš fjalliš og sżn hans af žvķ verši eitt. Til aš įtta sig į afstöšu Gušna til fjallsins er gagnlegt aš hafa tvö einkenni ķslensks landslags į bak viš eyraš, skógarleysiš og vešrahaminn. Žessi įleitni pósi, sem hann hripaši nišur ķ skissubók įriš 1987 og minnir į vedķska hugleišslubęn, ętti aš koma okkur į sporiš: ,,Ég mįla fjalliš meš sjįlfum mér. Ég mįla sjįlfan mig ķ fjalliš. Ég mįla fjalliš śr huganum.” Hér er jafn sparlega fariš meš orš og listamašurinn notar form og liti. Segja mį aš Gušni hafi dregiš athyglina aš rigningunni og slyddunni į svipašan hįtt og Kjarval, og seinna Jón Stefįnsson, opnušu augu okkar fyrir hrjóstrugu bersvęšinu. Fólk er oft (viljandi) blint į hiš augljósa. Varla skortir śrkomuna į Ķslandi , og samt drottna ,,sólskinsmyndir" yfir mįlarahefš okkar žótt rok og rigning setji mun frekar svip sinn į loftslagiš. Ein af athyglisveršum afleišingum śrkomu eša frassa (ž.e. mįun śtlķna og afmįun smįatriša) er hvernig hlutirnir - ķ okkar tilviki fjalliš - hlišrast til ķ slķkri vešrįttu og verša óefniskenndir. Žannig ,,aflķkamaš" yfirgefur fjalliš sķna hlutlęgu verund, losnar śr višjum žyngdarlögmįlsins og umbreytist ķ flöktandi vofu. Žarsem žessar ašstęšur hafa įhrif į hęfileikann aš meta fjarlęgšir getur veriš erfitt aš henda reišur į hvaš hluturinn er langt ķ burtu, hvort fjarlęgšin skiptir kķlómetrum eša ašeins örfįum metrum; hvort hluturinn er rétt fyrir framan nefiš į manni eša (ekki óalgeng skynvilla) inni ķ hausnum. Į sama tķma myndar regnżringurinn įžreifanlega efnisbrś milli hlutarins og manns sjįlfs, hugarins og žess sem hann meštekur. Ķ sólskini og björtu vešri skapast aftur į móti gleidd eša rof milli žess aš horfa og ókunnugs hlutveruleika sżnarinnar. Ķ góšu skyggni er nįnast eins og ķgrundun ytri fyrirbęra gufi upp ķ žunngert loftiš. Tvķsęiš sem sprettur af rigningunni veitir hlut og huga į hinn bóginn tękifęri til aš mętast į sama grundvelli. Frį sjónarmiši Gušna er munurinn į milli hugsunar (lofts) og efnis (jörš) žvķ spurning um stigsmun fremur en ešlismun. Hugarstarfsemin žarf vitaskuld ekki aš vera einangruš, hśn getur borist śt fyrir ramma sinn og oršiš finnanleg. Žaš nęgir aš leiša hugann aš borgarumhverfi okkar til aš glöggva sig į hvaš fyrir honum vakir, enda mętti segja aš bygging sé hneigš eša žrį sem fęrst hefur yfir ķ žanka og žašan, ķ gegnum uppdrįtt, yfir ķ fast efni. Séš ķ žessu ljósi er rigningarśšinn žęr milligönguagnir sem tengja ,,skynlaust" efniš viš hugann, - hugann sem fjalliš gekk inn ķ og varš hluti af starfsemi hans ķ višstöšulausum samruna upplifunar, tilfinninga, vangaveltna, minninga. Gušna er blįmóšan ekki sķšur hugleikin. (Žaš mętti lķka orša žaš aš hśn lašašist ap Gušna, aš hann sé henni hugleikinn.) Fjöll sżnast loftkenndari eftir žvķ sem žau standa manni fjęr uns žau leysast upp viš himinhvolfiš. Hvar byrjar fjall, hvar endar žaš? Hvaša lķna, eša samsetning į lķnum, mį meš fullvissu segja aš lżsi tilteknu fjalli? Hvernig vitum viš aš hśn lżsir žvķ en ekki einhverju öšru? Ķ blįmóšu fjarskans er ógjörningur aš greina įkvešnar śtlķnur. Eša réttara sagt, žęr eru alstašar. Žetta hefur valdiš Gušna nokkrum heilabrotum. Įriš 1987 tempraši hann hįlf-expressjónķskan stķl sinn og hóf aš bera mįlninguna į dśkinn ķ löngum, órofnum pensilstrokum žannig aš śr varš žéttur vefur samtvinnašra lįréttra (jörš) og lóšréttra (loft) lķna er endurspegla flétting strigahįranna. En hann lét ekki žar viš sitja. Ķ staš žess aš smyrja litnum ķ fįeinum lögum byggši hann flötinn upp af žolinmęši meš hundrušum ef ekki žśsundum nęfuržunnra hjśpa og žynnti olķumįlninguna svo mikiš śt meš fernis aš ómögulegt er aš segja hvar ein lķna hvķlir og önnur tekur viš. Śtkoman lķkist ekki bara vatnslitum, votvišriš hefur į vissan hįtt veriš endurstašsett innan myndarinnar. Verklagiš hafši hinsvegar ķ för meš sér aš Gušni gat ašeins bśiš tiil um įtta mįlverk į įri. Og afraksturinn fer minnkandi. Žetta hefur hann mįtt gjalda fyrir aš reyna aš fanga eitthvaš varanlegra en hverfult augnarblikiš, eitthvaš óhįš tķš og tķma, fęrt um aš kalla fram hljóšlausa hrynjandi nįttśrunnar. Hann liggur yfir hverri mynd svo mįnušum skiptir, mįlar hana og endurmįlar aftur og aftur, žangaš til hann telur fjalliš og žęr hugsanir og minningar sem hann hefur um žaš hafi bundist saman į órekjandi hįtt. Žaš mętir žį įhorfandanum eru ekki myndir sem sżna fjalliš undir įkvešnum vešurskilyršum eša tķma dagsins, heldur heildarsummu allra žįtta žeirrar reynslu sem Gušni hefur haft af žvķ, žar į mešal hugsana sem uršu til mešan į löngu vinnsluferlinu stóš. Žetta śtskżrir einnig hvers vegna litur margra verkanna er jafn grįr og óafgerandi og raun ber vitni; birtustyrkur žeirra er einskonar mešaltal hinna mismunandi stunda dagsins og įrstķšanna fjögurra. Skerandi litasamsetningar og formręnt skęklato, er tślka eiga įstrķšufullar kenndir gerandans, liggja žeim vķšsfjarri. Sumar myndirnar luma į svo fķngeršum litbrigšum aš žęr viršast eintóna. En ef grannt er aš gętt kemur ķ ljós aš žęr eru geršar af miklum fjölda hįlfgegnsęrra himna ķ öllum regnbogans litum, sem hver um sig breytir lķtillega blębrigšum laganna fyrir ofan og nešan. (Alla myndlist veršur aš skoša millilišalaust, og žaš į sérstaklega viš um mįlverk Gušna. Žau eru einsog tónlist sem hljómar rétt viš heyrnarmörk, jafn illprentanleg og svarttóna-mįlverk Ad Reinhardts.) Žrįtt fyrir jafnvęgi formgeršarinnar skynjaši Gušni samt sem įšur ,,spennu" milli nįlęgšar og fjarlęgšar, forgrunns og bakgrunns, er hann sveiflast innbyršist einsog verkin Brekka (1988) og Akrafjall og Skaršsheiši (1987) gefa til kynna. Hann tók žvķ aš leita aš lausn į andstęšum nįnd-firš, inni-śti, huglęgni-hlutlęgni, tilfinning-ķgrundun, minning-sżn ķ žeirri višleitni aš sameina mįlverkiš, mįlarann og hiš mįlaša į einu plani žarsem slķkar mótsetningar standa ekki lengur og brotna undan innbyggšri togstreitu tungumįlsins. Ķ Brśn (1989), į mešan hann var aš mįla bratta fjallshlķš, lękkaši hann hallalķnuna stig af stigi uns hśn var oršin aš flugbeittu, lįréttu striki er skar myndflötinn ķ tvo jafna hluta, og hann stóš frammi fyrir hinni ,,ógnvekjandi samhverfu", svo notuš séu orš Williams Blakes. Brśn er sķšasta myndin sem Gušni gaf (stašfręšilegt) nafn. Hann var ekki lengur aš fįst viš tiltekiš landsvęši og byrjaši aš vķsa almennt til verkanna sem ,,Fjallsins". Eftir žaš eru žau einungis skrįsett įrgeršinni įsamt rómverskri kennitölu. Hugmyndin, hvernig hann gęti foršast žennan žverskurš og ,,grętt sįriš", fęddist žegar hann hafši lokiš viš stóra mynd af Hjörleifshöfša (1988), sem skipta žurfti ķ tvennt til aš koma henni śt śr vinnustofunni. Gušni lét lóšréttan jašar höfšans, meš himinrönd fyrir ofan, stemma viš samskeyti blindrammanna. Ķ upphafi gekk mjó landręma eftir ,,forgrunninum" er tengdi einingarnar saman, en aš lokum tók höfšinn yfir allt sjónarsviš léreftisins, og landręman į hinum flekanum hvarf sömuleišis og eftir stóš ,,himinhvolfiš". Ašskilnaši himins og jaršar hafši veriš vķsaš śt fyrir mįlverkiš, aš brśnum umgjaršarinnar, į žann staš žarsem hin klassķska sjónblekking opnaši glugga sinn mót umheiminum. (Ef mįlaralist fyrri tķšar markast af einrżmi og veigamikill angi módermismans af fjölrżmi, samanber Erró, mętti kenna póst-módernķska ,,nżaldarsżn" Gušna viš alrżmi.) Hjörleifshöfša svipar til žrķtöflunnar Ónefnd 1989 nr. I, er samanstendur af ,,blįum", ,,grįum" og ,,svörtum" flekum. Gušna žótti samt ekki nóg aš gert. Ķ Ónefndri 1989 nr II - fjórir strammar, hver um sig į stęrš viš hurš, sem spanna į tęplega įtta metra kafla frį heišblįum til mettašs indķgóblįs litar, nęstum svarts, frį dreifšum öreindum til svarthols - er ,,skuršarlķnunni" engin hvķld gefin. Žaš er einsog verkiš innihaldi allt efni jaršar. Gušni fiskar ósżnilega lķnuna upp śr hinu Nietzsche-ķska hyldżpi, bilinu į milli ašliggjandi rammanna, og hrekur hana śt fyrir ,,endimörk heimsins". Lóšrétt og lįrétt pensilförin koma nś til skjalanna žvķ aš žau eru sį kóngulóarvefur, sį rammgerši fjötur, ,,sléttur og blautur sem silkiręma", er heldur efni og tómi lęstu saman. Grindin er kannski tóknręnasta einkenni hinnar módernķsku hefšar. Sķšan hśn var innleidd ķ mįlverkum frum-kśbistanna hefur hśn lifaš hįlfgeršu kóngalķfi og smitast kynslóša į milli, frį Picasso og Braque til Piet Mondrians og žašan yfir til Agnesar Martins, Jasper Johns, Brice Mardens og Sol LeWitts. Grindin, eins og listfręšingurinn Rosalind Krauss rökstyšur af kantašri fortölulist, er žaš mešal er žaš mešal sem myndlistin hefur notaš hvaš mest til aš ,,einkavęša sjónsvišiš" og koma ķ veg fyrir aš frįsagnarhefšin traški į yfirrįšasvęši hennar. Hśn heldur įfram aš ala af sér fleiri dęmi um eigiš įgęti, samkvęmt Krauss, jafnframt žvķ aš vera andsnśin žróun og umręšu. Krauss fullyršir einnig aš hśn sé ,,and-eftirlķkingarleg og and-nįttśruleg". Eftir mįlflutningi hennar aš dęma ęttu mįlverk Gušna ķ rauninni ekki aš geta veriš til. Er hann einfaldlega undartekningin sem sannar regluna, eša mį vera aš honum hafi heppnast aš rjśfa vitsmunalega žögn grindarinnar og opna hana fyrir merkingarfręšilegum, jafnvel frįsagnarlegum, möguleikum? Krauss fjallar um hvernig ristanetiš hefur veriš notaš til aš lżsa yfir ,,nżsköpunarmętti nśtķmalista". Ķ tķmalegum skilningi er žetta net einfaldlega tįkn nśtķmaleika, en: Ķ rżmislegum skilningi stašfestir grindin sjįlfstętt rķki myndlistarinnar. Hśn er marflöt, geometrķukennd, skipuleg, auk žess aš vera and-eftirlķkingarleg, and-nįttśruleg, and-raunveruleg. Hśn sżnir hvernig listin lķtur śt eftir aš hafa snśiš baki viš nįttśrunni. Flatneskjan sem stafar frį hnitįsunum sópar burt eiginleikum raunveruleikans og hleypir hlišarśtbreišslu grindarinnar į tvķvķšu yfirboršinu óskoršaš aš. Reglufesta skipulagsins er ekki afleišing eftirlķkingar heldur fagurfręšilegs įsetnings [...] Grindin gerir žaš aš verkum aš samtengingar į hinu fagurfręšilega plani viršast tilheyra öšrum heim og vera, meš hlišsjón af nįttśrulegum hlutum, bęši endanlegrar og fyrirfram įkvaršašar. (The Originality of the AvantGarde and Other Modernist Myths, bls. 9-10. MIT Press, 1985) Gušni ,,stęlir" berlega ekki landslagiš ķ strangasta skilningi žess oršs, en mįlverkin hans eru ekki and-realķsk heldur (sé į annaš borš hęgt aš segja aš realisminn hafi eitthvaš sérstakt tilkall til raunveruleikans), og žaš er vissulega ekki hęgt aš tala um aš žau ,,snśi baki viš nįttśrunni". Žótt lóšrétt og lįrétt pensilförin, er breiša ,,óendanlega" śr sér ķ höfušįttirnar, eigi sér ekki beinlķnis hlišstęšu ķ heimi įžreifanlegra hluta mį finna meš žeim skyldleika sem viršist fordęmislaus fyrir žessa annars ósveigjanlegu formgerš. Įsar ristarinnar eru margfölduš eftirmynd af śtlķnum fjallsins, eša jašri klettsins, og sléttunnar umhverfis. En Gušni gengur lengra meš žvķ aš setja fallbeinar rendurnar ķ samhengi viš regndropana er tengja hann sjónręnt - bęši ,,andlega og lķkamlega" - viš fjalliš. Og meš žvķ aš ,,rennbleyta" olķumįlninguna ķ fernis hefur hann ašhęft višfangsefniš enn frekar aš nįttśru mišilsins, gert žaš ,,snertanlegt" (ekki bara tįknaš žaš). Hiš stašlaša sniš grindarinnar er vanalega dregiš upp į léreftiš meš reglustiku; žaš er mekanķskt, and-malerķskt, flatt, stķft, kalt, valdmannslegt og einstaklega vitsmunalegt. Žaš hólfar og fletur śt einsleitt yfirboršiš og ,,sópar burt eiginleikum raunveruleikans". Gušni dregur hinsvegar lķnurnar frķhendis ķ örfķnum, ótalmörgum lögum sem gefur žeim lķfręna vķdd. Og meš žvķ aš brytja rżmiš ekki nišur ķ lofttęmd holrśm hefur honum tekist aš skapa tilfinningu fyrir botnlausri dżpt įn žess aš sleppa hendinni af höfuškennisetningu módermismans um ,,śtilokandi sjónvęgi". En hann žverbrżtur annaš bošoršiš, vegsömun flatneskjunnar. Įhorfandanum finnst sem hann sjįi ķ gegnum holt og hęšir vegna tęrleika litablęjanna. Hįglansinn sem orsakast af margsmuršri fernisolķunni, veldur žvķ aš innri vķddir mįlverksins umsnśast į yfirboršinu og varpast śt ķ rśm įhorfandans. Hann rennur į móti, saman viš yfirboršiš, og veršur žar hluti af andardrętti verksins. Eins og fjall ķ sśld viršist myndin yfirgefa vegginn og lķša śt ķ salinn. Hśn rekst į augnarįš įhorfandans į ótilteknum punkti milli hans og mįlverksins. Hann og žaš verša eitt. (En žetta gengur ekki upp nema įhorfandinn gefi sér góšan tķma. List Gušna er enginn skyndibiti. Hśn er hundrašrétta einkaveisla fyrir augaš.) Gušni hefur nįlgast fjalliš skref fyrir skref (įn žess aš hreyfa sig śr spori) og horfiš inn ķ žaš. Į vissan hįtt er hann alltaf aš mįla sömu myndina žvķ hvert verk tekur stöšugum breytingum, sem sjįst ķ margžęttum undirlögunum, įšur en hann fęrir sig yfir į nęsta léreft og ,,engu" veršur viš bętt. Eftir aš hafa trķtlaš žannig į hvarmaljósunum upp aš fjallinu og gengiš į vit žess ętti okkur ekki aš koma į óvart aš sjį Gušna horfa į landslagiš frį ,,gagnstęšum" sjónarhóli, innan śr žvķ, lķktog kynjavera meš augu alstašar į höfšinu. Fjalliš, ,,alter-ego" Gušna, horfir samtķmis į okkur og sjįlft sig. Ónefnd 1992 nr. VII kom sem skśr śr heiši žegar óvęnt birtist vķšįttumikill dalur meš svarbrśnum, išandi eyšisandi og žverhnķptum fjallgöršum til beggja handa. Žaš er engu lķkara en ,,Fjalliš" hafi allt ķ einu įkvešiš aš opna augun eftir milljónįra dvala. Verkiš steypir mismunandi tķmabilum į ferli listamannsins saman viš andartak upplifunarinnar. Žaš er einsog heilskannamynd eša bakspegilsyfirlit af leiš hans inn ķ ,,Fjalliš". Žverstęšurnar milli innra-ytra, minningar-sżnar hafa dregist saman, ef žęr hafa žį ekki horfiš meš öllu. Viš fljótum ķ glęru, vökvafylltu hylki žarsem allt viršist sżnilegt, enda segist Gušni ekki hafa veriš aš mįla dalinn heldur andrśmsloftiš sem fyllir hann. Žaš mętti halda aš Wittgenstein hefši veriš aš rżna ķ žetta verk žegar hann skrifaši aš ,,gegnsęi mętti lķkja viš hugsun". Einstök atriši myndarinnar leysast upp fyrir augliti okkar, bindast ķ margbrotiš mengi skynjana og merkinga, og önnur gęgjast fram, sem renna svo aftur saman viš aukna vitund um heildina. Norski mįlarinn Christian Krogh (d. 1925) hafši einu sinni į orši aš žótt öll žjóšleg list vęri ķ ešli sķnu slęm, žį vęri öll góš list óhjįkvęmilega žjóšleg. Žrįtt fyrir įkvešinn skyldleika viš ķslensku landslagshefšina hefur Gušni aldrei lagt mikiš upp śr honum og yrši įbyggilega lķtt snokinn fyrir aš lįta bendla list sķna viš ,,göfugan mįlstaš lżšveldisins". Myndir hans eru heldur ekki svo mikiš af (ķslenskum)fjöllum og žęr eru (almennt) um fjöll, fjalla-fjöllun, ,,gatiš" milli hlutarins og žess sem į hann horfir. Gušni heimfęrir athuganir sķnar į nįttśrunni upp į rašvenslakerfi rśmfręšinnar og klęšir landslagiš ķ skrautlausan bśning grunnformanna, rétt einsog Cézanne taldi žvķ best komiš til skila. Fyrstu verk Gušna voru žannig stundum lķtiš meira en strik, žrķhyrningur og baugur (land, fjall, sól) sem hann śtfyllti meš fremur tętingslegri pensilskrift. En ķ lįtlausri mešhöndlun sinni į višfangsefninu hafa skilin milli tįkns og myndar, inntaks og stķlbragšs, smįm saman mįšst ķ burtu. Eša segja mį aš andstęšurnar hafi gengiš ķ eina sęng. Ķ öllu falli er erfitt aš henda reišur į hvar mörkin liggja. Kannski er algjör óhlutdręgni ekki til. En ef hśn vęri žaš, žį reynir Gušni aš mišla ,,kjarna landslagsins" ķ gegnum bakdyrnar į algjörri hlutdręgni. Öfugt viš nż-expressjónisma sķšasta įratugar er malerķsku yfirbragši verkanna ekki ętlaš aš bera vitni um skapgerš listamannsins. Meš žvķ aš kerfisbinda pensildręttina hefur Gušna lįnast aš sneiša hjį žeirri formleysu sem kennd er viš persónulegar tilfinningar, hjį hinu sjįlfvķsandi og kempulega burstafari sem Lichtenstein skopstęldi svo eftirminnilega ķ Big Painting (1965), og jafnframt aš draga śr ,,nęrveru sinni". Og žaš aš hann skuli ekki vera meš innyflin į sér į kostnaš sjónręnna stašreynda, eša lķta į ,,sįlina" sem einhvern veginn ofan og handan viš lķkamann, er einn af athyglisveršari flötum į list hans. Hin tilvistarlega spegilmynd sem horfir viš okkur ķ Ónefndri 1992 nr. VII flytur okkur fram į viš til śtópķskra Išavalla og samtķmis afturįbak eitthvert inn ķ okkur. Sś Ónefnda ręnir augunum śr įhorfandanum til aš skoša sig sjįlfa. Aš horfa er fylgifiskur žess aš hafa sjón og vera vakandi. Skošun felur į hinn bóginn ķ sér leit innan um žašsem ber fyrir augun. Verundin tvķstrast ķ sundur milli sķn og įsżndar sinnar, sķn og ,,Fjallsins" sem oršiš er tvķfari sjįlfverunnar. Aš lokum hęttir skošandinn aš nenna aš leita og snżr sér aš öšrum hlutum ķ fullvissu žess aš ekkert meira sé aš sjį. Žessi vissa kallast vitneskja. En hversu mikiš sem augnarįšiš djöflast nęr žaš aldrei aš afklęša sżnina; žaš mokar sig nišur žartil žaš er statt į kafi ķ henni. Dyrnar sem sjónin kom inn um skellast ķ lįs og viš taka óendanlega margar ómerktar śtgönguleišir. Mįlverk Gušna lżsa and-hetjulegri og and-formalķskri leit eftir fullkomnu jafnvęgi. Og žetta feršalag hans veršur stöšugt ,,kunnuglega furšulegra" meš hverju įrinu sem lķšur. Hannes Siguršsson

<< til baka

 
                   View page in english  - © Georg Gušni Hauksson - Vefsmķši: EK