GALLERĶ
MYNDIR
FERILL
SŻNINGAR
SKRIF

2017   

2016   

2015   

2014   

2013   

2012   

2011   

2010   

2009   

2008   

2007   

2006   

2005   

2004   

2003   

2002   

2001   

2000   

1999   

1998   

1997   

1996   

1995   

1994   

1993   

1992   

1991   

1990   

1989   

1988   

1987   

1986   

1985   

1984   

Öll įrin   

e-mail
Śr sżningarskrį
Gunnar J. Įrnason.

Georg Gušni. Norręna hśsiš 15. 7 – 13. 8 1995

Landslagiš er okkar hefš, mį ef til vill segja, en žaš er meš žessa hefš eins og margar ašrar aš hśn getur veriš bęši blessun og byrši. Žaš er svo margt sem lošir viš hefšina į ferš hennar ķ gegnum söguna sem gerir listamönnum erfišara um vik aš sjį višfangsefniš skżrum og ferskum augum – sjįlfstęšisbarįttan, žjóšernishyggjan, krafan um aš vera trśr sķnum uppruna o.s.frv. Eftir alla žį sögu sem er aš baki hvernig er žį hęgt aš mįla landslagsmįlverk ķ dag sem veršur ekki eins og angurvęr eftirsjį eftir hinum hetjulegu mįlverkum “frumkvöšlanna” į fyrri hluta aldarinnar?

Mašur hefur žó varann į žegar myndlistarmenn gera landslagiš aš višfangsefni sķnu, sérstaklega ķ mįlverkinu, ef vera kynni aš veriš vęri aš sękjast eftir velvilja meš žvķ aš höfša til įstar okkar į nįttśrunni og žeirrar viršingar sem ķslenska landslagsmįlverkiš nżtur ķ menningarlķfinu. En ég held žaš sé óhętt aš segja aš į žeim tęplega tķu įrum sķšan Georg Gušni Hauksson fyrst sżndi mįlverk sķn af landinu žį hefur honum tekist aš yfirvinna allar efasemdir, ef einhverjar voru. Fljótlega kom ķ ljós aš myndir hans birtu ekki ašeins sżn į landiš sem var frįbrugšin žvķ sem menn įttu aš venjast, heldur hefur sį stķll sem hann hefur mótaš tekist aš laša fram marga bestu kosti olķumįlverksins.

Sem landslagsmyndir skera žęr sig aš żmsu leyti śr žvķ sem menn hafa įtt aš venjast. Žaš sem fyrst vakti athygli į myndum Georgs Gušna voru hįlfrökkvuš fjöll, bungur og hlķšardrög, einföld ķ formi og takmörkuš ķ litaskala. Aftur į móti er žaš dalurinn sem einkennt hefur nżrri verk hans, meš įvölum hlķšum til beggja handa og dalbotninn sem rennur saman viš heišarbrśnina. Yfir öllu er mżkt, hvergi er aš finna hörku og hrjśfa įferš, hvassar brśnir og hamrabelti eša śfiš hraun. Ķ stašinn fyrir skarpar andstęšur og miklar sviptingar er samfelldur heildarsvipur sem bżšur af sér frišsęlt jafnvęgi. Samfellan er hvergi brotin upp, engar skżrar śtlķnur afmarka einstaka hluta myndarinnar, öllsmįatriši eins og gilskorningar,trjįgróšur eša dżralķf eru skilin śtundan. Žetta gerir lķka aš verkum aš žęr lżsa nokkurs konar stašleysum, įn tilvķsana ķ žekkjanlega stašhętti eša kennileiti; jafnvel žótt okkur kunni aš finnast landslagiš kunnuglegt, žį er varla hęgt aš segja aš žęr séu myndir af nokkrum tilteknum staš, fremur eins og óljós minning um staš sem mašur man ekki lengur hvar er aš finna.

En žaš er ekki sķst birtan sem leikur um landiš, žessi birta sem einkennir lįgskżjaš og votvišrasamt vešurlag, sem gera myndir hans sérstakar. Myndlistamenn žjóšarinnar hafa veriš uppteknari af hinum norręna blįma og rošageislum hinnar vķšfręgu mišnętursólar. Birtan kemur ekki aš ofan heldur aš innan. Einna lķkast er aš landiš ljómi af gręnleitum bjarma sem lżsir upp rigningarśšann og sveipar landiš.

Georg Gušni hefur žróaš sérstskan stķl til aš fanga žessa birtu sem einkennist af žéttrišnum vef af lóšréttum og lįréttum, hįlfgegnsęjum taumum, sem hefur veriš hlašiš hver ofan į annan. Žetta jafnar įferšina yfir allan flötinn, litefni mįlningarinnar andar, og įhrifin sem žetta skapar eru žau aš gefa andrśmsloftinu nįlęgš og massa.

En žessi myndstķll, įsamt stašleysunni og samfellunni, eykur į tvöfeldni myndanna, žvķ jafnframt žvķ aš sjį landiš ķ myndinni, žį dregur žetta fram malerķska eiginleika myndarinnar, hiš žéttrišna net hefur įkvešiš sjįlfstęši gagnvart nįttśrumótķvinu sem viš sjįum ķ gegnum netiš.

Af žessari įstęšu hallast ég aš žvķ aš lķta į žį sżn sem Georg Gušni opnar į landiš myndlķkingu fyrir landslag myndrżmisins. Landslagsmįlverkiš er notaš til žess aš nį tökum į žessu svęši sem hann hefur helgaš sér milli fjögurra hliša myndflatarins og žęr vķddir sem žar opnast – dżptin, birtan og litbrigšin.

Dżpt og birta, hin klassķskuvišfangsefni listmįlara ķ gegnum alddirnar. Jį, hvers vegna ekki? Aš endurvekja žessa undrun sem hlżtur aš hafa gripiš menn frammi fyrir verkum fyrstu landnema myndrżmisins, manna eins og Massaccio og Piedro della Francesca.Žį į ég ekki fyrst og fremst viš hvaš mönnum hlżtur aš hafa žótt myndir žeirra lķflegar og realķskar ķ samanburši viš fyrirrennara, heldur allt žetta tóm sem er aš finna ķ žeim, žaš er žetta stórbrotna ekkert sem leikur um alla hluti ķ myndunum. Mašur stendur fyrir framan mśr freskunnar og lętur augaš falla inn ķ tómiš, og glešin og undrunin er žvķ meiri sem veggurinn eša yfirboršiš er įžreifanlegra. En žótt žaš sé alltaf eitthvaš “tóm” ķ öllum mįlverkum žį finnur mašur ekki alltaf fyrir žvķ. Hugurinn leitar aftur til Claude Lorrain, žessa óvišjafnanlega mįlara morgunskķmunnar og kvöldrošans, žar sem ašalpersónur myndarinnar eru stundum eins og glósur sem hefur veriš bętt annars hugar inn į spįssķu utan viš meginmįliš. Augaš er dregiš lengra og lengra inn eftir myndinni žangaš til žaš tżnist ķ sjįlflżsandi móšu sumarhitans. Ašdrįttarafliš ķ myndum Claudes er ekkert-iš, sem er žarna įn žess aš žaš sé hęgt aš benda į žaš, en allr sem er ķ myndinni, allir hlutir sem tilheyra heimi myndarinnar, viršast samt snśast um žetta ekkert og žennan sraš sem er hvergi-nokkurs-stašar.

Žaš er žetta sama “ekkert” sem er aš finna ķ myndum Georgs Gušna. Augaš lķšur inn eftir dalnum aš žeim óskilgreinanlega staš žar sem allt leysist upp og rennur saman, dalur og himinn, jörš, loft og vatn. Viš stöndum frammi fyrir striganum, mįlningunni, en augaš svķfur.

Ekki svo aš skilja aš žašhafi ekki veriš til tóm ķ ķslensku landslagsmįlverki, žvķ vissulega eru vķšįtturnar miklar og himininn heišur og blįr, en žaš er eins og landslagsmįlarar okkar hafi veriš hįlfsmeykir viš tómiš og leitast viš aš fylla upp ķ žaš meš fjöllum, jöklum eša hömrum. Feršalag augans ķ gegnum ekkert yršim aš taka enda og stašnęmast einhvers stašar; žaš varš aš geta uppfyllt markmiš sitt og sagt “žarna er žaš, ég sé žaš” hvaš sem “žaš” nś er. Žaš eina sem mašur getur sagt viš sjįlfan sig viš aš horfa inn ķ tómiš ķ myndum Georgs Gušna er: “ég sé...” į svipašan hįtt og sį sem ķ fyrsta sinn sest upp ķ flugvél segir viš sjįlfan sig “ég flżg.”

Žetta er žó annars konar tóm en hiš mikilfenglega tóm sem fagurfręšingar įtjįndu aldar žórrust hafa uppgötvaš og nefndu hiš upphafna (the sublime). Kant lżsir žvķ sem bęši ógnvekjandi og mikilfenglegu ķ senn; žaš er ómęliš sem vekur okkur ķ senn ugg ig gleši frammi fyrir mikilfengleika nįttśrunnar, žegar ķmyndunarafliš žeytist śt ķ óendanleikann įn nokkurrar fyrirstöšu -“ķ samanburši viš hiš upphafna er allt annaš smįtt”, sagši hann. En tómiš ķ myndum Georgs Gušna er nįlęgt og umlukiš og segir okkur ekkert um óendanleika himingeimsins eša ógnarkraft nįttśruaflanna; žaš er tómiš inn į milli frekar en hiš mikla tóm handan viš allt sem nįlęgt er.Kanski į žaš eitthvaš sameiginlegt meš žvķ tómi sem austręnir spekingar og skįld lżsa, sem laumast upp aš manni į lękjarbakka eša śti ķ garši. En meš slķkum samanburši vęri veriš aš leita of langt yfir skammt. Mįlverk Georgs Gušna hafa gefiš įkvešinni reynslu af nįttśrunni form sem ętti aš vera žeim sem hafa dvalist į heišum og afskektum stöšum hér į landi vel kunn.

<< til baka

 
                   View page in english  - © Georg Gušni Hauksson - Vefsmķši: EK