GALLERĶ
MYNDIR
FERILL
SŻNINGAR
SKRIF

2017   

2016   

2015   

2014   

2013   

2012   

2011   

2010   

2009   

2008   

2007   

2006   

2005   

2004   

2003   

2002   

2001   

2000   

1999   

1998   

1997   

1996   

1995   

1994   

1993   

1992   

1991   

1990   

1989   

1988   

1987   

1986   

1985   

1984   

Öll įrin   

e-mail
Śr sżningarskrį yfirlitssżningar ķ LĶ, mars 2003
Gunnar Įrnason

Skošun Georgs Gušna Haukssonar į landinu

Įriš 1974 var klippt į borša sem opnaši brżrnar yfir įrnar į Skeišarįrsandi fyrir umferš. Žar meš voru allir landsfjóršungar tengdir einum hringvegi kringum landiš og hver sem er gat feršast hvert į land sem var įn žess aš žurfa aš hafa įhyggjur af žvķ aš festa bķlinn śti ķ mišri į. Um svipaš leyti mįlar Hringur Jóhannesson mįlverk sķn af landslagi séš meš augum žess sem situr ķ bifreiš. Ekiš ķ gegnum ofnotaš landslag sżnir hvernig ökumanni og faržega bregšur fyrir ķ baksżnisspeglinum žar sem žeir męna į landslagiš, Noršurįrdal og Baulu, śt um skķtuga bķlrśšuna. Rśšužurrkan rétt nęr aš halda bogadreginni rönd lausri viš aursletturnar frį malarveginum.

Įriš 1974 var klippt į borša sem opnaši brżrnar yfir įrnar į Skeišarįrsandi fyrir umferš. Žar meš voru allir landsfjóršungar tengdir einum hringvegi kringum landiš og hver sem er gat feršast hvert į land sem var įn žess aš žurfa aš hafa įhyggjur af žvķ aš festa bķlinn śti ķ mišri į. Um svipaš leyti mįlar Hringur Jóhannesson mįlverk sķn af landslagi séš meš augum žess sem situr ķ bifreiš. Ekiš ķ gegnum ofnotaš landslag sżnir hvernig ökumanni og faržega bregšur fyrir ķ baksżnisspeglinum žar sem žeir męna į landslagiš, Noršurįrdal og Baulu, śt um skķtuga bķlrśšuna. Rśšužurrkan rétt nęr aš halda bogadreginni rönd lausri viš aursletturnar frį malarveginum.

Einum mannsaldri įšur var žaš eitt aš leggja žaš į sig aš fara milli landsvęša nokkurt afrek śt af fyrir sig, meš alla žį śtgerš sem til žurfti, og meš tilheyrandi sögum af vosbśš og haršręši sem mįlararnir žurftu aš žola vikum saman, mįla myndir af stöšum sem fęstir höfšu séš, ekki einu sinni į ljósmynd. Įsgrķmur Jónsson var aš vissu leyti eins og ęvintżramennirnir frį Evrópu į nķtjįndu öld sem fóru til Arabķu eša Asķu og komu meš spennandi myndir af framandi stöšum sem almenningur var sólginn ķ. Mįlverk Įsgrķms og Žórarins B. Žorlįkssonar frį byrjun aldarinnar voru viss uppgötvun fyrir landann, og žessi andi uppgötvunar og frumkvöšlastarfs hélst fram yfir mišja öldina.

Sżn žjóšarinnar til landsins hafši breyst til muna žegar Georg Gušni Hauksson fetar sķn fyrstu spor śt ķ myndlistina. Įriš 1982, į sama tķma og Georg Gušni var ķ Myndlista og handķšaskóla Ķslands, žį mįlar Hringur ašra tįknręna mynd, Nįttśruskošun (Paolo Rossi), sem mį tślka sem eftirmįla viš landslagsmįlverkiš: ķ henni sjįst rśtubķlafaržegar horfa į sjónvarpsskjį žar sem žeir fylgjast meš ķtalska landslišsmanninum fagna marki į heimsmeistaramóti ķ knattspyrnu, en śt um framrśšu rśtunnar glittir ķ Heršubreiš. Hįfjallaferšir, sem höfšu veriš tilefni svašilfara og sögusagna um karlmennskuafrek, voru nś oršnar aš skipulögšum sumarleyfisferšum fyrir alla fjölskylduna. Heršubreiš var nś oršin aš įtyllu fyrir śtivist og feršalög fyrir borgarbśa til aš eyša frķtķma. Meš žvķ aš komast aš Heršubreiš, hoppa śt śr rśtunni og sjį meš eigin augum hiš mikla fręga fjall, žį var feršalangurinn į sinn hįtt aš skora mark: stórfengleg sjón, mikiš augnablik. Svo var hoppaš upp ķ rśtu til aš skora nęsta mark. Žetta er sį jaršvegur sem ól af sér einn helsta mįlara landsins sem Ķslendingar hafa įtt.

Georg Gušni byrjaši mjög snemma aš taka virkan žįtt ķ listalķfinu ķ borginni og var farinn aš sżna af fullum krafti įriš 1983 į mešan hann var enn ķ skóla. Hann hafši įsamt hópi ungra listamanna vinnustofu ķ JL hśsinu viš Hringbraut og tók žįtt ķ hinni umtölušu sżningu Gullströndin andar sem endurspeglaši tķšarandann mešal yngstu kynslóšar myndlistarmanna į žessum įrum. Hann tók žįtt ķ tveimur öšrum samsżningum 1983, Ung myndlist (UM) į Kjarvalsstöšum og ķ annarri ķ Nżlistasafninu. Žaš er ekki óešlilegt aš hann er į žessum fyrstu sżningum leitandi ķ verkum sķnum og tekur miš af žvķ sem er allsrįšandi ķ mįlaralistinni, og mįlar ķ žeim aggressķva ham sem žį var svo algengur, meš krassi og slettum. Unniš var hratt og gróft af expressjónķsku flęši. Į sżningunni ķ Nżlistasafninu sżndi hann myndir sem voru óhlutbundnar, byggšar į žrķhyrningum, og expressjónķskar ķ stķl. Hann var žó jafnhliša byrjašur aš fįst viš žau mótķf sem hann įtti eftir aš helga sig nęstu įrin, fjöllin, og mįlar t.d. Keili meš žeim tjįningarrķka įkafa sem žį var krafist.

Mešal ungra listamanna į žessum įrum žótti landslagsmįlverkiš frekar pśkalegt. Ég efast um aš nokkur hefši višurkennt žaš fśslega aš hann mįlaši landslagsmįlverk. Žaš voru bara gömlu karlarnir sem mįlušu landslagsmįlverk, og sżndu svo afraksturinn ķ gróšrarskįlanum Eden ķ Hveragerši. Algengt višhorf var aš žaš ętti ekki eftir aš uppgötva neitt nżtt ķ landslagsmįlverkinu. Öll landslagsmótķf voru "ofnotuš", svo notaš sé oršalag śr titli myndarinnar eftir Hring. Žrįtt fyrir žaš var mįlverkiš į sama tķma ķ nokkurri uppsveiflu mešal yngri listamanna. En žaš mįlverk sem var mest įberandi į žessum įrum mętti kalla borgarmįlverk en ekki landslagsmįlverk, og var sprottiš af hinni hröšu, hįvašasömu og taugaveiklušu įsżnd borgarsįlarinnar en ekki hinu hreina og upphafna landslagi fešranna og męšranna.

Žaš sem var aš gerast į žessum įrum var ekki nema aš hluta til endurnżjun į mįlverkinu. Žaš sem undir lį var höfnun į öllum fyrirframgefnum prinsķpum innan framśrstefnunnar, og var spjótunum ekki sķst beint gegn konseptlistinni. Endurnżjun mįlverksins var til komin sem įkvešin ögrun viš žį kröfu aš til aš vera róttękur og ķ takt viš tķšarandann, žį yrši aš ganga a.m.k. jafnlangt og fyrirrennararnir ķ žvķ aš hafna hefšbundnum leišum ķ myndlist og mįlaralist var ein sś hefšbundnasta. Žetta var žvķ ekki beinlķnis stašfesting į fyrri stöšu mįlaralistinnar svo mikiš sem höfnun į framśrstefnukreddum. Afturhvarf til landslagsmįlverksins lį žvķ ekkert ķ loftinu, žótt mįlverkiš vęri aftur į döfinni. En žaš var heldur ekki lengur fyrirframgefin nišurstaša aš žaš vęri ómögulegt aš mįla landslagsmįlverk - ekkert var śtilokaš - sama hversu langsótt eša gamaldags žaš kynni aš viršast ķ fyrstu.

Mótstöšuna viš landslagsmįlverkiš į žessum įrum var žvķ ekki aš finna innan myndlistarinnar sérstaklega, ž.e.a.s. žaš lįgu ekki endilega fagurfręšilegar įstęšur aš baki, heldur endurspeglaši žetta andrśmsloftiš ķ žjóšfélaginu almennt. Fyrir nżja kynslóš borgarbarna žį var bśiš aš afgreiša landslagiš og sveitalķfiš ķ menningu Ķslendinga. Žau settu landslagsmįlverk ķ samband viš gyllta ramma sem héngu ķ stįssstofum rįšsettra borgara. Sveitarómantķk var ekki lengur lķfvęnleg hugmynd ķ nśtķmalegu žjóšfélagi. Landslagsmótķfķš, sem hin tįknręna ķmynd heimahaganna, gaf ekki tilefni til neinnar nżrrar hugsunar ķ myndlist. Žessi višhorf endurspeglast aš einhverju leyti ķ ķslenska kvikmyndavorinu sem žį var ķ miklum uppgangi. Kvikmyndir eins og Land og synir og Óšal fešranna lżstu hugarfarslegum flótta frį sveit til borgar, afhjśpun og afhelgun į ķmyndinni um hiš helga land ķslenskrar sjįlfsvitundar.

Śtsżniš af brśnum

Žaš var žvķ nokkuš gegn straumi tķšarandans sem Georg Gušni byrjaši feril sinn meš žvķ aš mįla landslagsmįlverk, myndir af fjöllum. Georg Gušni er borgarbarn, ekki nóg meš žaš, hann er śthverfabarn, alinn upp ķ Įrbęnum, innan um byggingarkrana, vatnsósa hśsagrunna og naglhreinsaš mótatimbur. Hvašan kom honum žessi köllun til aš fįst viš landslagiš, fjöll, dali og heišar?

Georg Gušni kynntist landinu afskaplega nįiš, žótt hann vęri ekki alinn upp ķ sveit. Hann fylgdi föšur sķnum, Hauki Tómassyni jaršfręšingi į feršum hans um landiš. Sjįlfur vann hann sķšan hjį Orkustofnun viš aurburšarmęlingar og męlingar į vötnum. Vinnan krafšist žess aš žurfa aš dvelja heilu dagana į sama staš, oft į brśm yfir helstu jökulįr, eins og brśnnum į Skeišarįrsandi, og taka sżni og gera męlingar meš reglulegu millibili. Nęgur tķmi gafst til aš virša fyrir sér umhverfiš og fylgjast meš stöšugum breytingum ķ birtu og lit. Į nįmsįrum sķnum kynntist Georg Gušni nįiš vatnsföllunum į Sušurlandi og söndunum sunnan jökla. Ein fyrsta sżningin sem hann tók žįtt ķ įriš 1983 ķ Nżlistasafninu var eftirminnileg fyrir žį sök aš hann var ķ skyndingu kallašur austur fyrir fjall vegna hlaups ķ Sślu til aš geta fariš og tekiš sżni śr įnni. Hugsanlega hefur žolinmęši og nįkvęmni vatnamęlingamannsins sett mark sitt į višhorf hans til listsköpunar. Dvöl Georgs Gušna į hįlendinu og į söndunum į Sušurlandi, Markarfljótsaurum, Mżrdalssandi og Skeišarįrsandi mótaši sżn hans į landiš. Žaš eru žó ekki sandarnir sem slķkir sem verša ķ fyrstu višfangsefni ķ verkum hans heldur fjöllin, Esjan og Akrafjall, Snęfellsjökull og Ingólfshöfši. Fjöllin standa hins vegar ein og sér eins og Stóri og Litli Dķmon viš Markarfljót, sem eru umkringdir sléttlendi mótušu af framburši įrfarvega.

Eins og įšur sagši fylgdi Georg Gušni žeirri bylgju nżexpressjónisma sem reiš yfir į fyrstu įrum nķunda įratugarins hér į landi. En hann fann sig aldrei ķ žeim vinnubrögšum sem tķškušust innan nżexpressjónismans. Um voriš 1983 mįlaši hann aftur į móti litla mynd sem įtti eftir aš gjörbreyta višhorfi hans til žess hvernig hann nįlgašist mįlverkiš og hvers konar vinnubrögš hann kom til meš aš temja sér. Um voriš mįlaši hann mįlverk af Orrustuhól į Brunasandi austan Klausturs, sem var žó ekki nema u.ž.b. 35 x 45 cm į stęrš og žvķ smį samanboriš viš žį ógnarstóru fleka sem nżja mįlverkiš var žekkt fyrir. Žaš sem var sérstakt viš žessa mynd var ekki bara mótķfiš sem slķkt, heldur einnig vinnulagiš. Hann vann hana į ,,allt öšru tempói", eins og hann oršaši žaš sjįlfur, en tķškašist og hann hafši sjįlfur unniš į. Reyndar hafši hann svo miklar efasemdir um myndina aš hann treysti sér ekki til aš sżna nokkrum manni hana fyrr en mörgum mįnušum seinna. En žessi litla mynd varš upphafiš aš žvķ aš Georg Gušni fann sķna eigin leiš aš léreftinu, og žetta hęga tempó hefur einkennt hans vinnulag og sett mark sitt į verk hans alla tķš sķšan.

Į sķšasta įri sķnu ķ MHĶ fékk hann m.a. leišsögn hjį einni helstu stjörnu nżja mįlverksins ķ Evrópu, Helmut Federle. Sį ašhylltist geómetrķska list og lagši aš nemendum sķnum aš fylgja fordęmi sķnu. Georg Gušni hélt sķnu striki og žurfti aš žręta viš Federle til aš mega halda sig viš ,,gamaldags" landslagsmįlverk en lęrši žó talsvert af žvķ aš žurfa aš standa fyrir mįli sķnu. Eitthvaš hefur oršspor drengsins kvisast śt žvķ žegar kom aš lokasżningunni um voriš, žar sem hann sżndi mįlverk af fjöllum, seldi hann tvęr myndir, af Esjunni til Listasafns Hįskóla Ķslands, og mįlverk af Orrustuhól sem Sverrir Siguršsson listaverkasafnari keypti af honum.

Žrįtt fyrir velgengnina įkvaš Georg Gušni aš taka eitt įr ķ višbót ķ framhaldsnįm viš MHĶ ķ nżlistadeild skólans. Hann dvaldi žó lengstum į vinnustofu sinni ķ Brautarholti enda var hann žegar hér var komiš sögu, veturinn 84-85, oršinn nokkuš einbeittur ķ vinnubrögšum. Um voriš heldur hann svo fyrstu einkasżningu sķna ķ Nżlistasafninu viš Vatnsstķg. Į sżningunni eru mįlverk af fjöllum sem eru einkennandi fyrir list hans nęstu įrin. Mótķfin voru fjöll, en myndirnar flestar mjög breišar og lįgar. Form og śtlķnur fjallanna voru skżrar, himinn og land ašskilin af sjóndeildarhring og myndflöturinn skorinn eftir hlutföllum fjallanna.

Sś fjallasżn sem Georg Gušni bauš upp į var allt önnur en sś bjarta og upphafna sżn į fjöllin sem Ķslendingar įttu aš venjast frį meisturum landslagsmįlverksins į fyrri hluta aldarinnar. Grįir og grįblįir litir voru yfirgnęfandi og myndirnar eintóna eša tvķtóna. Litirnir mörkušust af grįmósku og dumbungi regnvotra daga. Alveg frį upphafi og įn undantekninga žį hefur Georg Gušni foršast skęra birtu sólarinnar ķ mįlverkum sķnum og žį skęru liti noršursins sem menn žóttust skynja ķ ķslenska landslagsmįlverkinu. Ķ žeim er ekki aš finna skarpar andstęšur milli bjartra flata og skugga, eša milli gulra og blįrra lita til aš leggja įherslu į heišrķkjuna, blįma fjallasżnarinnar og sólarbirtunnar. Ķ staš heišrķkjunnar žį er landiš sem Georg Gušni birtir okkur sveipaš rakamettušu lofti og vętu. Skżringuna er aš einhverju leyti aš finna ķ reynslu hans af söndunum, žar sem var ,,alltaf rigning", eins og hann minnist žess. Og rigningin hafši žessi sérkennilegu įhrif aš leysa upp landiš žannig aš skil lands, hafs og himins verša ógreinileg og regnvott loftiš varš allt aš žvķ įžreifanlegt. Į söndunum eru litir fįbrotnir og drungalega grįir og žaš endurspeglašist ķ mįlverkunum į sżningunni sem einkenndist af blįgrįum og gręngrįum litatónum og einlitum flötum.

Žessi fyrsta einkasżning Georgs Gušna vakti talsverša athygli, m.a. hjį gagnrżnendum blašanna og mį segja aš žeir hafi veriš į einu mįli um aš hér fęri hęfileikarķkur listamašur meš sérstaka sżn. Gušbergur Bergsson skrifaši ķ Žjóšviljann aš į tķmum žegar mįlverk voru uppfull af ,,bréftenntum skrišdżrum" žį horfšu landslagsmyndir hans ,,huglęg, ķhugul į mann frį veggjunum. Žau horfa inn ķ sig en į įhorfandann um leiš." Gušbergur er lķka hrifinn af žvķ hvernig žau eru mįluš, og segir aš žau séu ,,svo nįtengd mįlverki aš žaš er eins og žau hafi mįlaš sig sjįlf eša séu enn aš mįla sig. ... Yfir mįlverkum GG ķ Nżló hvķlir hlutlaus ró sem 'hvķlir' ekki į neinu. Hśn er bara žarna af žvķ hśn er žarna ķ mįlverkunum." (Žjóšviljinn 13. 2. 85.) Halldór Björn Runólfsson talar um aš žaš komi fram sérstęš tślkun į ķslensku landslagi, og segir: ,,Eitt er vķst aš frį žessum myndum stafar undarleg ró og yfir žeim hvķlir sérkennilegur blęr angurvęršar og drunga, eitthvaš sem minnir į Caspar David Friedrich og žį Hölderlin, Novalis og Kleist." Ķ umsögn sinni spįši Bragi Įsgeirsson žvķ, aš, ,,Georg Gušni eigi eftir aš leggja sitthvaš til mįlanna į vettvangi ķslenskrar myndlistar ķ framtķšinni." (MG 15. 3. 85.) Listasafn Ķslands viršist hafa veriš į sama mįli og keypti af honum stórt mįlverk Kögunarhóll, og mį žaš heita einsdęmi aš safniš kaupi mynd af nemanda ķ MHĶ, en Georg Gušni var žį enn viš nįm ķ nżlistadeildinni.

Žaš mį segja aš Georg Gušni hafi tekiš śt žroska mjög snemma sem myndlistarmašur og markaš sér braut sem hann hefur sķšan fylgt eftir af mikilli samkvęmni. Į žeim tuttugu įrum sem lišin eru frį žvķ hann sżndi verk sķn fyrst opinberlega žį hefur hann haldiš 24 einkasżningar hér į landi og erlendis, fyrir utan aš taka žįtt ķ ótal samsżningum. Į įrunum frį 1985 til 1987 stundaši Georg Gušni framhaldsnįm viš listaakademķuna ķ Maastricht, Jan van Eyck Akademie, žar sem nokkrir ķslenskir myndlistarmenn höfšu stundaš nįm. Sem dęmi hafši Helgi Žorgils veriš žar, og įrinu įšur en Georg Gušni kom hafši Finnbogi Pétursson veriš žar viš nįm. Hann segir frį žvķ aš žegar hann mętti žar fyrsta daginn tók į móti honum mašur ķ móttöku skólans sem spyr hann beint śt hvort hann sé ,,fjallamįlarinn". Verkin sem hann hafši sent inn meš umsókninni voru vķst eitthvaš öšruvķsi en žeir įttu aš venjast. Ekki var hann alltaf sammįla kennurunum, en honum lęršist mikiš af žvķ aš žurfa aš standa fyrir mįli sķnu og trśa į žaš sem hann var aš fįst viš, įn žess aš reiša sig į samžykki prófessoranna. Enda var hann, žegar hér var komiš sögu, oršinn einbeittur ķ žvķ hverju hann vildi nį fram ķ mįlverkinu og vann af stašfestu aš sķnum verkum frį fyrsta degi. Hann var žvķ kominn meš įlitlegt safn mynda ķ stśdķói sķnu į akademķunni įšur en ašrir samstśdentar hans voru almennilega komnir ķ gang.

Į mešan hann dvaldi ķ Hollandi žį sżndi Georg Gušni hér heima ķ Mokkakaffi įriš 1986 hjį Hannesi Siguršssyni sem réš žar rķkjum. Į sżningunni voru litlar myndir, teikningar og vatnslitamyndir, śr skissubókum. Georg Gušni hefur allt frį 1984 haft skissubękur ķ farteski sķnu hvert sem hann fer. En hann notar ekki skissubękurnar til aš skissa žaš sem hann hefur fyrir augunum heldur til aš skissa nišur žaš sem hann hafši kannski upplifaš fyrr um daginn en setiš ķ honum af einhverjum įstęšum, eša sem hafši veriš honum ofarlega ķ huga. Hann skissar eftir minni, aldrei beint eftir fyrirmynd. Hann hefur notaš blżant, litblżant og stöku sinnum vatnsliti. Sumar skissurnar eru ašeins fįeinar lķnur til minnis, örlitlar myndir į stęrš viš frķmerki. Skissubękurnar eru aš vissu leyti eins og dagbękur, enda er lķka aš finna ķ žeim hugleišingar ķ amstri dagsins, sem spanna allt tķmabiliš frį upphafi ferils hans og eru žvķ góš heimild um hvernig myndlist hans hefur žróast. Skissurnar eru žó ekki stśdķur fyrir stęrri mįlverkin og hann vann aldrei žannig aš gera skissur fyrst žar sem hann žróaši mótķfiš og myndbygginguna, eins og Gunnlaugur Scheving gerši t.d. ķ sķnum skissum. Mįlverkin hafa įvallt veriš unnin beint į strigann įn sérstaks undirbśnings.

Žau mįlverk sem Georg Gušni vinnur ķ Hollandi eru sérstök aš žvķ leyti aš form mótķfanna og form myndflatarins kallast į. Ķ myndum sem hann gerši af Snęfellsjökli žį hvelfist myndflöturinn ķ hįlfhring yfir tindinn, og ķ ętingum sem hann gerši af Snęfelljökli er flöturinn hringlaga utan um fjalliš žar sem sólin sest ofan ķ gķginn. Į sżningu sem hann hélt ķ Maastricht 1986 žį sżnir hann m.a. myndir af jöklinum, Systrastapa hjį Klaustri og Žrķhyrningi ķ Fljótshlķš, og Öskjuhlķšinni ķ Reykjavķk, sem hann hafši uppgötvaš aš vęri hęgt aš lķta į sem fjall lķka.

Geómetrķskur millikafli

Ķ lok tķmans ķ Hollandi žį komu fram myndir žar sem Georg Gušni afmarkar fjallamótķfiš viš fjallshlķšina sem sker flötinn meš skįlķnu aš endilöngu. Skil himins og jaršar skera myndina ķ tvo eintóna fleti. Žaš er athyglisvert viš žessar myndir aš meš žeim tekur hann įkvešiš skref ķ įtt aš geómetrķskum myndum sem hann įtti eftir aš vinna į komandi įrum. Žaš sést lķka af žeim aš žessi žróun hans yfir ķ strangflatarmįlverk var ekki snögg eša óvęnt, og hśn var heldur ekki yfirvegaš frįhvarf frį landslagsmótķfinu, žvert į móti įttu geómetrķsku verkin rętur aš rekja ķ landslagsmyndunum. Geómetrķskar tilraunir hans eru enn meira įberandi ķ skissubókunum žar sem sést vel aš hann hafši veriš aš vinna aš hugmyndum meš óhlutbundin form jafnhliša löngu įšur en hann gerir sķn stóru óhlutbundnu mįlverk.

Geómetrķsk mįlverk, sem mį kalla strangflatarmįlverk, koma ekki aš fullu fram fyrr en seinna en į sżningu ķ Gallerķi Svart į hvķtu 1987 žar sem hann sżndi verk meš fjallshlķšum og eitt afar breitt verk, u. ž.b. 300 cm į breidd og 50 cm į hęš, af Hjörleifshöfša, sem eru runnin undan tilraunum hans ķ Hollandi meš samband mótķfs og myndflatar. Žessi sżning fékk kannski ekki eins mikla athygli eins og sś fyrri ķ Nżlistasafninu, en oršspor hans var oršiš žaš vel žekkt aš įrinu eftir žį hlżtur hann menningarveršlaun DV, m.a. fyrir žessa sżningu. Žetta sama įr fęr hann tękifęri til aš sżna verk sķn erlendis ķ Kaupmannahöfn og Malmö og įrinu žar į eftir, 1989, er hann meš einkasżningu ķ Gallerķ Lars Bohman ķ Stokkhólmi, einu helsta listagallerķi žar į bę. Sķšan hefur hann veriš tķšur gestur ķ mörgum helstu sżningarsölum į Noršurlöndunum, og nśtķmalistasöfnin ķ Stokkhólmi, Helsinki og Ósló hafa öll eignast verk eftir hann.

Į sżningum hjį Lars Bohman 1989 sżnir hann ķ fyrsta sinn geómetrķsk mįlverk, og į sżningum ķ Galleri Riise ķ Ósló 1990 og Bohman 1991 er hann eingöngu meš slķk verk. Ķ mįlverki frį 1989 (Įn titils) sem er meš ferningslaga fleti, 150 cm x 150 cm, er fletinum skipt jafnt upp ķ fjóra fleti meš lóšréttri og lįréttri skiptingu. Liturinn er blįleitur og allir fletirnir byggšir į žeim litatón. Ķ öšru verki frį 1990 er fjórum einlita flötum rašaš saman hliš viš hliš og hver flötur meš misjafnlega dökkum blįlitatóni. Žaš verk er grķšarstórt, 190 cm x 440 cm.

Viš fyrstu sżn gęti mašur dregiš žį įlyktun aš hér hefši Georg Gušni sagt algerlega skiliš viš landslagsmótķfiš og fariš śt ķ strangflatarmįlverk sem jašrar viš aš vera einlitamįlverk. En ķ žessum verkum er aš finna įkvešna śtfęrslu į landslagsmótķfunum sem hann hafši veriš aš vinna meš fram aš žessu. Fyrra verkiš er ķ raun byggt į reynslu hans af söndunum, sem įšur hafši veriš vikiš aš. Nešri hluti myndarinnar er sandurinn og sį efri er himinninn, en lóšréttu lķnurnar eru vešrabrigšin, t.d. skśrir sem fikra sig yfir sandana eins og hįlfgegnsę tjöld. Žessi śtfęrsla er enn meira įberandi ķ seinni verkum žar sem lóšrétta skiptingin er fengin fram meš ljósri slikju sem er mįluš ofan į lįréttu fletina tvo.

Seinna verkiš sem minnst var, fjórskipta myndin, er aftur į móti sprottin af śtfęrslu į fjallshlķšarmótķfinu, en ķ stašinn fyrir aš skipta myndfletinum upp eftir skįlķnu žį velur hann nśna lóšréttar lķnur. Hér eru žaš litirnir sem skipta mestu mįli, en hugmyndin er sś aš mismunurinn ķ litatónum milli flatanna į sér lķkingu ķ litatónum fjallshlķša žegar horft er eftir fjallgarši, žar sem skiptast į fjallshlķšar ķ mismunandi fjarlęgš. Hér er ekki beinlķnis veriš aš lķkja eftir fjallshlķšum, heldur aš nota litatóna til aš framkalla sömu tilfinningu fyrir dżpt og fjarlęgš.

Geómetrķska tķmabiliš hjį Georgi Gušna var tiltölulega stutt og strax um 1991 fer hann aš fikra sig śt śr strangflatarstśdķum į fjallshlķšum og himni yfir ķ auškennanlegt landslag aftur. Žróunin śr strangflatarmįlverkinu yfir ķ landslag var žó mun erfišari. Eins og įšur var komiš aš žį var alltaf til stašar įkvešinn geómetrķskur strengur ķ verkum Georgs Gušna, sem kom augljósast fram ķ skissunum en mįtti lķka greina ķ mešferš hans į landslagsmótķfunum.

Žaš sem Georg Gušni tekur meš sér śr strangflatarmįlverkinu er įkvešin vinnuašferš sem fólst ķ aš hlaša myndina upp meš hįlfgegnsęjum lóšréttum og lįréttum einlita flötum. Einlitir fletir flatarmįlverkanna voru mįlašir lag fyrir lag žar til hann hafši fundiš réttu samstillinguna. Ekki samstillingu ķ lit, heldur ķ dżpt. Hann vann myndirnar žannig aš hann hlóš upp litatónum meš lögum af mįlningu, dekkti einn flötinn og lżsti annan, og dró žannig einn flötinn fram žannig aš hann virtist standa okkur nęr, eša lét hann birtast fjęr žeim sem nęst stóš. Žessar ęfingar meš dżpt, fjarlęgš og loftkennt gegnsęi tók hann meš sér og fann žeim višeigandi mótķf ķ dalamyndunum sem hann sżnir svo ķ fyrsta sinn ķ Nżlistasafninu 1993.

Til dala

Dalamyndirnar, sem svo mį kalla, mįlar Georg Gušni ķ upphafi tķunda įratugarins, og meš žeim skapar hann sér sérstöšu, ekki ašeins meš efnistökum sem eru ólķk öllu sem įšur hafši sést ķ ķslensku landslagsmįlverki, heldur einnig ķ žvķ hvernig hann notfęrir sér efniskennd mįlverksins og žį tękni sem hann notar viš mįlunina til aš skapa mįlverkinu ašra og margręšari vķdd.

Hér heima į Ķslandi misstum viš eiginlega af geómetrķska tķmabilinu, eša réttara sagt hlaupum yfir žaš, śr fjallamyndunum og beint yfir ķ dalamyndirnar, vegna žess aš hann sżndi aldrei stóru geómetrķsku mįlverkin hér heima į žessum įrum. En žessi millikafli ķ geómetrķsku myndunum er naušsynlegur til aš skilja žį žróun sem skapaši dalamyndirnar sem komu į eftir. Fjallamyndirnar höfšu veriš frekar flatar, a.m.k. aš žvķ leyti aš hann er ekki aš fįst viš dżpt og fjarlęgš sérstaklega. Dalirnir eru, ķ vissum skilningi, innhverfa fjallanna. Žaš gerist ķ raun ekki fyrr en meš strangflatarmįlverkunum, sem kann aš hljóma frekar žverstęšukennt, aš hann gerir tilraunir meš aš kalla fram dżpt meš einlitum flötum, sem styšjast ekki viš aušžekkjanleg kennileiti. Žetta leišir til žess aš hann fer aš endurmeta hlutverk fjarvķddar ķ mįlverki, sem módernisminn hafši nįnast śthżst śr mįlverkinu. En meš žvķ aš velja dali sem mótķf fyrir myndir sķnar žį er Georg Gušni aš opna aftur fyrir fjarvķddina sem žįtt ķ uppbyggingu dżptar. Ef dalamyndirnar eru settar ķ samband viš geómetrķsku myndirnar žį er hęgt aš tślka žęr sem strangflatarmįlverk meš fjarvķdd. Ķ stašinn fyrir harša reitaskiptingu myndflatarins žar sem dżptin veršur sżnileg fyrir samspil flata, žį framkallar Georg Gušni mjśka hvilft inn ķ myndflötinn ķ lķki dalbotns. Žessa tślkun mį styšja meš žvķ aš benda į mįlverk frį 1991 og 1992, eins og mįlverkiš Įn titils (140 cm x 280 cm) frį haustinu 1991, sem sżnt var ķ Gallery Artek og ber öll einkenni dalamyndanna ķ tękni, en er, mį segja, dalamynd įn dalsins. Flöturinn er allur ķ sama blįa litatóninum, žaš örlar į sjóndeildarhring sem klżfur myndina lįrétt, en hefur ķ sér žann óefniskennda og hįlfgegnsęja eiginleika sem Georg Gušni framkallar meš žvķ aš byggja myndina upp lag fyrir lag meš mjóum gegnsęjum litataumum sem liggja žvert yfir myndflötinn, bęši lįrétt og lóšrétt.

Dalamyndirnar eru nįttśrulega ekki geómetrķskar ęfingar, žęr eru miklu margbrotnari en svo, en žó svo sįraeinfaldar. Ķ gegnum žęr finnur Georg Gušni nżja leiš aš landslaginu sem birtist fyrst į sżningu ķ Nżlistasafninu 1993. Mįlverkiš sem Listasafn Ķslands eignašist frį žessu tķmabili er frį 1994 og var į sżningu hjį Lars Bohman ķ Stokkhólmi. Žaš er eitt besta verkiš sem hann gerši į žessu tķmabili og sem slķkt tvķmęlalaust eitt af meistaraverkum ķslensks landslagsmįlverks į sķšustu öld. Nś, tķu įrum sķšar, er óhętt aš fullyrša aš staša žess ķ ķslenskri listasögu sé fyllilega sambęrileg viš sumar af helstu landslagsmyndum aldarinnar, eins og Heklumynd Įsgrķms Jónssonar, Fjallamjólk Kjarvals og Gullfjöll Svavars Gušnasonar.

Dalatķmabiliš varir frį 1992 til 1997 og į žeim tķma žróar Georg Gušni dalažemaš ķ myndum sķnum, en žaš mį lķka greina aš hann veršur smįm saman jaršbundnari ķ efnistökum. Žaš var eins og meš žvķ aš fara śt ķ strangflatarmįlverk žį vęri hann aš nį betri tökum į mįlverkinu sem slķku, įn truflunar frį mótķfinu, en nś var hann aftur aš leita eftir aš nįlgast landslagiš įn žess aš žurfa aš vera of mešvitašur og of bundinn af tiltekinni vinnuašferš og tękni.

Žaš mį lķka hafa hugfast aš dalamyndirnar voru įkaflega seinunnar og gįtu tekiš upp ķ sex mįnuši aš vinna, meš žvķ aš byggja stöšugt upp lag eftir lag af gegnsęjum slikjum af mįlningu sem mįlašar voru meš reglulegri įferš lįrétt og lóšrétt eins og vefnašur. Žetta var ekki ašeins žolinmęšisvinna heldur takmarkaši tęknin lķka hversu mörgum myndum hann gat unniš aš.

Žetta leiddi til žess aš hann fór aš vinna meira meš minni myndir sem voru unnar af meira frjįlsręši og įn žess aš vera bundinn af žeirri reglu sem hann hafši tamiš sér meš geómetrķsku myndunum. Hann leitaši lķka aš fleiri mótķfum, sneri sér aftur aš fjöllum, en leitaši lķka upp til heiša. Įriš 1995 hlaut hann žriggja įra starfslaun sem gaf honum tękifęri til aš einbeita sér aš vinnu sinni įn žess aš žurfa aš sinna amstrinu ķ kringum sżningarhald, žótt hann hafi veriš išinn į žessu tķmabili viš aš taka žįtt ķ samsżningum. Hann vann meira meš smęrri myndir sem kröfšust ekki eins mikillar yfirlegu og hann gat unniš hrašar. Įriš 1997 sżndi hann slķkar myndir ķ fyrsta sinn ķ New York.

Inn aš mišju landsins

Viš lok žessa starfslaunatķmabils, 1998, žį hélt hann sķna langstęrstu einkasżningu į Kjarvalsstöšum, og žar var greinilegt aš list hans hafši tekiš nokkrum stakkaskiptum. Ef dalamyndirnar voru annars heims og huglęgar žį hafši hann greinilega komiš nišur į jöršina aftur. Žęr voru allar miklu jaršneskari, eins voru litirnir ķ mörgum žeirra meira ķ ętt viš jaršliti og fleiri tónar, frį gręnu yfir ķ gult og blįtt, innan sömu myndar en įšur. Meš žessari sżningu mį segja aš hann leggi drög aš višfangsefnum nęstu įra. Žaš er eins og hann hafi notaš smįu mįlverkin til aš endurskoša sinn hug og leita nżrra fanga ķ landslagsmótķfinu. Hvaš mótķfin varšar žį er įberandi į sķšustu įrum aš Georg Gušni hefur leitaš inn til landsins, upp į heišar og inn aš mišju landsins, į öręfin, į sandana sem eru ekki mótašir af vatnsföllum heldur tilheyra hinu ósnortna og eyšilega svęši handan jökla.

Heišalandslagiš er landslag sem er mitt į milli. Žaš er mitt į milli fjalla og dala, og ekki į neinum tilteknum staš. Meš fjöllum og dölum er veriš aš afmarka įkvešna mišju sem fangar athyglina og uppbygging myndarinnar tekur miš af. Heišarnar, aftur į móti, svipaš og sandarnir, hafa ekki mišju, žar er ekki endilega neitt tiltekiš kennileiti sem fangar athyglina. Žaš er enginn sérstakur stašur sem viš förum į til aš sjį heišina. Heišin er hér og žar, į leišinni milli staša, įn sérstakra kennileita, en samnefnari fyrir alla leišina.

Ķ myndum sem Georg Gušni hefur veriš aš vinna viš į sķšustu įrum er hann kominn inn aš mišju landsins į eyšilegar sandöldur. Ķ žeim gengur hann enn lengra meš žį sérstöku nįttśruupplifun sem hann lżsir ķ heišamyndunum. Ķ nżjustu myndunum er hann aš fįst viš hugarįstand sem skapast žegar augaš festir ekki į neinu og landslagiš lķšur hjį eins og śt um bķlrśšu. Eins konar hugleišsluįstand. En žetta er ekki hugarįstand sem į skylt viš hina rómantķsku upphafningu, sublķmasjón nķtjįndu aldar landslagsmįlverksins, žvķ myndir Georgs Gušna fela ekki ķ sér neina įvķsun į ęšri veruleika handan viš skynreynsluna, žęr eru algjörlega trśar skynreynslu eins og viš geymum hana innra meš okkur. Eins og įšur sagši žį mįlar Georg Gušni aldrei beint eftir fyrirmynd, heldur alltaf eftir minni. Myndirnar lżsa žeirri upplifun sem fylgir okkur eftir aš bein skynreynsla lķšur hjį, žau almennu įhrif sem viš veršum fyrir og eru ekki bundin tilteknum kennileitum sem hęgt er aš afmarka meš formi. Žaš mį leggja žann skilning ķ žessi mįlverk Georgs Gušna af sandöldunum ķ mišju landsins aš žęr séu įskorun til okkar aš reyna aš venja okkur af aš ramma landiš sķfellt inn utan um afmörkuš fyrirbęri til žess aš geta notiš žess, eins og faržegarnir ķ rśtunni ķ mynd Hrings sem virtu fyrir sér Heršubreiš rammaša inn af bķlrśšunni. Žaš eru engir rammar eša mörk ķ nįttśrunni, hśn er alltumlykjandi.

Gunnar J. Įrnason

<< til baka

 
                   View page in english  - © Georg Gušni Hauksson - Vefsmķši: EK